Lịch sử nghệ thuật điêu khắc Việt Nam

Nghệ thuật điêu khắc Việt Nam đã xuất hiện từ rất lâu đời, ngay từ buổi bình minh của lịch sử. Mà minh chứng chính là những bức tượng cỡ nhỏ bằng đá, đất nung và đồng hay những hoa văn, họa tiết trong các hang động.

Cho đến nay, sau rất nhiều năm giữ gìn và phát triển, nghệ thuật điêu khắc Việt Nam vẫn giữ được những nét độc đáo riêng có từ xa xưa. Cùng với đó là sự đổi mới, du nhập và phát triển dựa trên những nền tảng điêu khắc cổ xưa. Để cho ra đời những tác phẩm điêu khắc nghệ thuật hiện đại và phù hợp hơn với cuộc sống hiện nay.

Để hiểu hơn về lịch sử nghệ thuật điêu khắc Việt Nam từ ngay dưới đây, công ty CP Mỹ thuật Liên Vũ sẽ cùng bạn đọc đi vào tìm hiểu về lược sử điêu khắc của người Việt. Để có được cái nhìn tường tận và khái quát hơn về ngành điêu khắc Việt trong suốt chiều dài lịch sử.

1.Điêu khắc là gì?

Phục dựng con Nghê- linh vật thế kỷ 17

• Đầu tiên thì bạn cần hiểu dieu khac la gi, thì điêu khắc là nghệ thuật tạo hình bằng khối nổi và chìm, đặc và rỗng trong không gian 3 chiều (ngang, dọc, sâu). Riêng diêu khắc đương đại thì nó được khai thác thêm một chiều không gian trong điêu khắc mới đó là chiều thứ 4- thời gian.
• Dieu khac có thể để màu tự thân (màu gốc) của gỗ, đá, đất nung... chất liệu sử dụng điêu khắc. Hoặc cũng có thể phù màu từ đơn sắc (sơn son) đến tô vẽ hy trộn, đúc tự do đủ màu hay phổ biến nhất hiện nay đó là sử dụng màu sơn chất liệu sơn giả trên vật phẩm điêu khắc.

2.Lịch sử nghệ thuật điêu khắc Việt Nam.

Nét độc đáo của nghệ thuật điêu khắc đình làng thế kỹ 17- đình Phù Lão

• Ở Việt Nam, điêu khắc đã xuất hiện ngay từ những ngày đầu buổi bình minh của lịch sử. Trong các nền văn hoá khảo cổ như: Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn ở miền Bắc; Hay Sa Huỳnh ở miền Trung; Óc Eo ở Nam Bộ…. Đều đã manh mún có sự xuất hiện của nghệ thuật điêu khắc mà minh chứng để lại phần lớn là những bức tượng điêu khắc cỡ nhỏ và rất nhỏ bằng đá, đất nung hay đồng.
• Thế nhưng trong khoảng hơn 1000 năm Bắc thuộc, thời gian này đã làm gián đoạn tiến trình nghệ thuật Việt nói chung và nghệ thuật điêu khắc Việt nói riêng trên địa bàn miền Bắc Việt Nam. Trong khi ấy điêu khắc vẫn tiếp tục phát triển ở miền Trung với Chămpa và ở Nam Bộ với Phù Nam rồi Chân Lạp. Mãi cho đến kỷ nguyên độc lập phong kiến kể từ các triều đại Đinh- Tiền Lê- Lý cho tới Lê- Trịnh và Nguyễn. Thì nghệ thuật điêu khắc của người Việt mới phát triển bền vững, lan tỏa rộng và vươn tới đỉnh cao điêu khắc cổ điển của dân tộc.

3.Phân loại nghệ thuật điêu khắc Việt Nam.

Theo mỗi khía cạnh nhìn nhận, căn cứ khác nhau, nghệ thuật điêu khắc tại Việt Nam lại được phân chia theo một cách khác nhau. Cụ thể:

Căn cứ vào lịch sử chúng ta có thể tạm phân loại điêu khắc ở Việt Nam theo các giai đoạn:

Nghệ thuật điêu khắc Việt Nam thời Trần

• Điêu khắc Đại Việt ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ với các nền điêu khắc chính: Điêu khắc thời Lý (1009-1225), Điêu khắc thời Trần- Hồ (1225-1407), Điêu khắc thời Lê sơ (1428-1527), Điêu khắc thời Mạc (1527-1592), Điêu khắc thời Lê- Trịnh và Tây Sơn (1592-1802).
• Điêu khắc Chămpa ở Trung và Nam Trung Bộ (192-TK 17).
• Điêu khắc Phù Nam và Chân Lạp ở Nam Bộ (từ TK 1 trCN đến TK17).
• Điêu khắc nhà mồ của các bộ tộc Tây Nguyên.

Riêng diêu khắc thời Nguyễn định hình ở Trung và Nam Trung Bộ khi triều đại này còn cát cứ ở đó (khoảng TK 17 đến hết TK 18) rồi bao trùm khắp nước khi nhà Nguyễn thống nhất quốc gia (kể từ 1802).

Căn cứ vào các thể loại điêu khắc có thể phân chia điêu khắc Việt Nam thành:

• Điêu khắc Nguyên thủy: Xuất hiện sớm nhất trong các văn hoá khảo cổ khắp cả 3 miền. Mà điển hình nhất là Đông Sơn, Sa Huỳnh và Óc Eo, kích cỡ rất nhỏ (mini) với các chất liệu đá, đất nung, đồng.
• Điêu khắc Tôn giáo gồm: Phật giáo và các tượng Phật và phù điêu trong các chùa tháp cổ; Ấn Độ giáo với các tượng điêu khắc thần và linh vật trong các đền tháp Chămpa-  Phù Nam- Khmer; Nho giáo và Đạo giáo trong các công trình đình- đền- quán- miếu.
• Điêu khắc Nguyên sơ của các sắc tộc bản địa trên các vùng núi cao như: Tượng nhà mồ Tây Nguyên; Mặt nạ gỗ của một số dân tộc khác ở miền Trung và miền Bắc.

Công trình điêu khắc tượng nhà mồ Tây Nguyên

Căn cứ theo cách nhìn địa- văn hóa:

• Vùng ảnh hưởng Ấn Độ giáo và Phật giáo nguyên thủy ở Trung và Nam Bộ với ranh giới xa nhất về phía Bắc là đèo Ngang. Vùng này tạo nên các đặc trưng riêng của điêu khắc Chămpa, Phù Nam và Khmer Nam Bộ.
• Vùng ảnh hưởng của tam giáo (Nho, Lão, Phật giáo đại thừa Bắc phái) đến từ Trung Quốc trước thế kỷ XVI chủ yếu ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ rồi sau đó dần dần bao trùm khắp nước.

Điêu khắc cung đình trong các lâu đài, thành quách hay các công trình do vua chúa cho xây dựng. Dù  rất mỹ lệ, tinh tế và hướng tới sự trau chuốt, hoàn chỉnh nhưng lại bị tàn phá rất lớn bởi chiến tranh. Ngược lại, dieu khac dân gian dù thô sơ, dân dã nhưng có khả năng lan tỏa mạnh tới khắp các làng xã. Được dân làng bảo vệ, duy tu khá tốt trong các cụm đình, chùa, đền, miếu… cho đến ngày nay. Cũng như các sản phẩm điêu khắc trong các kiến trúc nhà cửa, đồ thờ, công cụ và vật dụng hàng ngày… Trước khi xuất hiện những sáng tạo của các nghệ sĩ trường Mỹ thuật Đông Dương (từ 1925), có thể nói điêu khắc Việt Nam mang đậm chất dân gian.

4.Các chất liệu trong điêu khắc.

Ngôn ngữ của điêu khắc bao gồm: Khối (đặc- rỗng, nổi- chìm) và mảng. Cùng với đó là việc sử dụng các chất liệu/ vật liệu điêu khắc phổ biến như:

Nghệ thuật điêu khắc Việt đến nay vẫn được kế thừa và phát triển

• Chất liệu cổ điển: đất nung- gốm- sứ, gỗ, ngà- xương, đá, đồng.
• Chất liệu hiện đại: sắt, thép, gang, nhôm, inox, thủy tinh, nylon, sáp, sa mốt, xi măng, bê tông…
• Chất liệu đương đại: ánh sáng, âm thanh, chuyển động…
• Chất liệu trung gian: (có tính tạm thời, trước khi chuyển sang chất liệu chính thức): thạch cao, composit…

Ngày nay việc sử dụng chất liệu hiện đại như: Xi măng, thạch cao hay phổ biến nhất là điêu khắc composite rất phổ biến, mang tính ứng dụng cao và được nhiều người ưa chuộng hơn bởi tính thẩm mỹ, bền và giá rẻ.

Trên đây là một vài thông tin cơ bản nhất về nghệ thuật điêu khắc Việt Nam. Hy vọng những chia sẻ trên đã phần nào giúp bạn đọc hiểu hơn về nghệ thuật điêu khắc Việt. Và nếu như bạn cũng là một người đam mê nghệ thuật điêu khắc, muốn theo đuổi nghệ thuật này. Thì Điêu khắc Liên Vũ là một mái nhà điêu khắc Việt luôn rộng mở đón bạn đến để cùng bàn luận, chia sẻ và khám phá những điều thú vị đến từ nghệ thuật độc đáo này.

  Công ty cổ phần Mỹ thuật Liên Vũ

Địa chỉ: Hoàng Liên- Liên Mạc- Bắc Từ Liêm- Hà Nội

Hotline:(024) 38.560.569 - 0913.574.894

Email: dieukhaclienvu.com@gmail.com

Website: dieukhaclienvu.com/

Fanpage: facebook.com/7478dieukhaclienvu/