Cùng Điêu Khắc Liên Vũ tìm lại chỗ đứng trong đời sống đương đại cho Nghê Việt

Nỗ lực tìm chỗ đứng cho linh vật Việt trong đời sống văn hóa, tâm linh của dân tộc, một số nhà điêu khắc đã nghiên cứu để phục dựng lại các mẫu linh vật.

Thời gian qua , có thể thấy  sự xuất hiện tràn lan của những vật phẩm, linh vật như sư tử đá đá ngoại lai đã trở thành một vấn đề đáng quan ngại gây nên sự bức xúc trong dư luận. Trước tình hình đó Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành công văn 2662  ngày 8 tháng 8 năm 2014 về việc khuyến cáo loại bỏ các biểu tượng sản phẩm linh vật và vật phẩm lạ không phù hợp với gửi hình cho mỹ tục Việt Nam. Được sự hưởng ứng  những tổ chức và cá nhân một số họa sĩ, nhà điêu khắc đã nỗ lực tìm lại chỗ đứng cho linh vật thuần Việt thông qua việc nghiên cứu phục dựng lại các mẫu linh vật trong đời sống văn hóa tâm linh góp phần đưa công chúng đến gần hơn với hình tượng linh vật thuần Việt.

Phục dựng mẫu nghê thế kỷ 17

Là một trong trong những những xưởng điêu khắc đang tiến hành nghiên cứu phục dựng, 8/1/2015, thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, bà Đặng Thị Bích Liên đã đến thăm xưởng điêu khắc của Công ty CP Mỹ thuật Liên Vũ (Hà Nội), nơi đang tiến hành phục dựng một mẫu nghê của thế kỷ 17. Tạo hình đã được hoàn thành 80% và được lấy nguyên mẫu từ tượng nghê ở đền vua Lê Thánh Tông (Thọ Xuân - Thanh Hóa). Tác phẩm được tái tạo bằng chất liệu gỗ phủ sơn, chiều cao 118cm, và có hình dáng con chó có hay còn gọi là "khuyển nghê"

Nghệ nhân phục dựng mẫu nghê thế kỷ 17 bằng đất sét 

Nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ, giám đốc Công ty CP Mỹ thuật Liên Vũ, cho biết ý tưởng phục vụ mẫu nghê đến với anh khi anh được chiêm ngưỡng các hiện vật trong triển lãm “ Hình tượng sư tử và nghê trong nghệ thuật điêu khắc cổ Việt Nam” tại bảo tàng mỹ thuật Việt Nam tháng 11/2014.

“Bản thân tôi cảm thấy ngạc nhiên trước sự phong phú của các mẫu linh vật Việt. Tất cả đều rất đẹp trong tạo hình điêu khắc cũng như mang nhiều ý nghĩa hình tượng. Từ đó, tôi đã bắt tay vào tìm mẫu, hiểu mẫu, nghiên cứu các đường nét, hoa văn để phục dựng lại tượng nghê thuần Việt từ tượng nghê ở đền Vua Lê Thánh Tông”, anh Vũ chia sẻ.

Nhờ kỹ thuật phục dựng 3D và sự giúp đỡ của các nhà nghiên cứu mỹ thuật, anh đã cùng các nghệ nhân thực hiện tượng nghê bằng đất sét theo tỉ lệ 1: 1 với nguyên mẫu dù bức tượng mẫu không hoàn chỉnh :  thiếu đuôi, nhiều đường mẫu hoa văn bị khuyết... .

Nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ, Giám đốc công ty CP Mỹ thuật Liên Vũ. Ảnh: Trà Xanh

Đối với tác phẩm tượng nghê phục dựng của công ty cổ phần mỹ thuật Liên Vũ, các nhà nghiên cứu mỹ thuật Trần Hậu Yên  thế cho biết : “Trong thời điểm hiện nay, sự xuất hiện của mẫu nghê này rất kịp thời, đáp ứng được kỳ vọng của đông đảo dư luận, những người mong ngóng có một hình tượng linh vật Việt vừa thân thiện, ấm áp, gần gũi và cũng đầy đủ nội lực, sức mạnh. Đây là một mẫu mà về mặt niên đại, về mặt lai lịch, không ai có thể nghi ngờ tính chất kinh điển của nó. Được đặt ở đền thờ vua Lê Thánh Tông, nghê này có thể nói là của hoàng gia, một linh vật cung đình. Với nghiên cứu tâm huyết của anh Vũ, những hình tượng nghê như thế này hoàn toàn có triển vọng phục hồi”.

Động viên nghệ nhân phát huy linh vật Việt

Chứng kiến sự  miệt mài chăm chút cho  từng đường nét hoa văn của bức tượng  nghê tại xưởng điêu khắc của Công ty CP Mỹ thuật Liên Vũ, Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên cũng lên tiếng động viên khuyến khích nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ đã rất kịp thời, tâm huyết Với nghề khi thực hiện mẫu nghê này. : “Chúng ta có kho tàng di sản lớn các linh vật thuần Việt rất đẹp qua các thời kỳ Lý, Trần, Lê. Với sự phát triển của mỹ thuật đương đại, anh Vũ đã bảo tồn và phục dựng được mẫu nghê của nhà Lê thế kỷ 17 rất đẹp. Tôi tin tưởng các mẫu vật này sẽ được người dân hưởng ứng khi cảm nhận được cái đẹp và ý nghĩa hình tượng của chúng”.

Anh vũ cho biết, “Khi tôi mô phỏng con nghê này, khách hàng xem và không nghĩ là nghê Việt lại đẹp đến thế. Tôi tuyên truyền cho khách sử dụng nghê Việt trước hết bằng khuyến mãi. Một đôi nghê có thể có giá khoảng 20 triệu đồng, nhưng chỉ lấy một nửa giá. Hiện tại, xưởng đã có đơn đặt hàng của 3 công ty ở Hà Nội và Nghệ An”. Anh không chỉ đơn thuần  muốn phục dựng lại các mẫu nghê, Mà còn mong muốn trở thành chiếc cầu nối để đông đảo người dân được tiếp xúc với linh vật thuần Việt.Theo Anh Vũ, kể từ sau công văn 2662, lượng khách đặt hàng các linh vật ngoại lai đã chững lại, Họ bắt đầu có sự quan tâm nhất định đến linh vật thuần Việt, đó là một tín hiệu đáng mừng. Dù trước mắt có thể gây khó khăn cho  các làng nghề trước đây vốn sản xuất linh vật ngoại lai nhưng sau khi mọi người hiểu rõ ý nghĩa của các linh vật thuần Việt họ sẽ thay đổi nhận thức và công việc ốc của các làng nghề sẽ hoạt động sôi nổi trở lại.

“Mỗi linh vật cổ là một mẫu ‘gen’ quý cần được bảo tồn. Từ đó nhân rộng ra, phát huy, phát triển rộng rãi di sản này, tạo cho chúng những diện mạo mới để phù hợp với cuộc sống đương đại”, đó là suy nghĩ của nhà nghiên cứu Trần Hậu Yên Thế. Anh Vũ cũng khẳng định, mục tiêu của mình là phục dựng lại toàn bộ những linh vật hiện giờ đang có. Đồng thời khi thấm nhuần được phong cách thuần Việt, anh sẽ phát triển các mẫu linh vật với hình thái, chất liệu phù hợp với hiện tại.