Con đường đưa linh vật thuần Việt đến với các công trình tâm linh và đời sống cộng đồng.

Nhà Điêu Khắc Nguyễn Văn Vũ Đã được biết đến đến từ rất lâu Với tư cách là một nghệ sĩ sĩ điêu khắc nặng lòng với việc phục dựng các linh vật thuần Việt, mà nổi tiếng nhất là mẫu tượng nghê thời Lê. Chúng tôi đã có dịp được trò chuyện cùng anh, nghe anh bộc bạch về hoạt động điêu khắc, cũng như công việc phục dựng mẫu tượng nghê Việt.

Nặng lòng với truyền thống

Mở đầu câu chuyện bằng một chất giọng trầm lắng, anh Vũ nói rằng, đi rất nhiều nơi, vãn  cảnh rất nhiều đình, đền, chùa, miếu mạo... trên khắp cả nước, và ở những nơi đó, anh thấy họ thường đặt những đôi sư tử đá “ngoại lai”. Đó là kiểu dáng của sư tử Trung Quốc, nó không hề liên quan gì đến linh vật Việt Nam. Anh luôn luôn trăn trở về điều đó, và trong lòng tự quyết tâm rằng sẽ phải tìm hiểu sâu hơn để có thể phục dựng lại linh vật nghê đá thời Lê. Phải mất một thời gian dài đi tìm mẫu nghê đá tại khắp các tỉnh thành, nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ và vợ là họa sĩ Quỳnh Liên cùng các cộng sự mới tìm được và quyết định chọn nguyên mẫu tượng nghê ở đền Vua Lê Thánh Tông (Thọ Xuân, Thanh Hóa) để nghiên cứu, phục dựng rồi sản xuất các phiên bản.

Nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ bên cặp nghê do anh phục dựng

Khó khăn bắt đầu khi bức tượng linh vật mẫu không hoàn thiện, phần đuôi bị thiếu, hoa văn thì bị khuyết dưới sự mài mòn của nắng mưa theo thời gian, hay chiến tranh, bom pháo… Tuy vậy, bằng tấm lòng chân thành cùng niềm đam mê, nhiệt huyết với nghề, anh Vũ cùng các cộng sự đã không quản ngày đêm nghiên cứu, vẽ lại bố cục một cách hợp lý, chính xác nhất, sau đó mới tiến hành mô phỏng. Họ tìm hiểu và nghiên cứu ba linh vật nghê cùng thời Lê, sau đó bổ khuyết cho nhau để cuối cùng cho ra đáp án một mẫu tượng nghê hài hòa nhất, đẹp nhất, thuần Việt nhất…Không chỉ dừng lại ở đó, sau khi biết đến nhà nghiên cứu Trần Hậu Yên Thế, một chuyên gia về linh vật nghê Việt rất say mê các tượng nghê, anh Vũ đã tìm đến tận nơi nhờ tư vấn. Và cuối cùng, mẫu nghê gắn bó gần gũi hàng ngàn năm với người Việt đã đc nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ phục dựng thành công. Đây chính là mẫu linh vật thuần Việt đầu tiên được phục dựng thành công sau khi Công văn 2662 về việc không sử dụng biểu tượng, sản phẩm, linh vật không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam của Bộ VH-TT&DL ra đời…

Những tín hiệu vui

Ngay sau khi phục dựng nghê Việt thành công, vợ chồng anh và các cộng sự đã nhận được những tín hiệu rất vui từ cơ quan quản lý văn hóa và cộng đồng…

Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Đặng Thị Bích Liên đã đến thăm xưởng điêu khắc của vợ chồng anh, bà đánh giá cao tâm huyết của nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ cùng với các nghệ nhân, đồng thời tin tưởng các mẫu vật mà anh Vũ đang dày công phục dựng này sẽ được người dân tích cực hưởng ứng khi cảm nhận được cái đẹp và ý nghĩa hình tượng của chúng.

Tiếp theo là sự thay thế đôi sư tử đá ngoại lai theo mẫu Trung Quốc bằng cặp linh vật nghê thuần Việt lấy nguyên mẫu từ tượng nghê ở đền Vua Lê Thánh Tông (Thọ Xuân, Thanh Hóa), thế kỷ 17 tại đình làng Trạch Xá (Ứng Hòa, Hà Nội). Đây chính là cặp nghê đá nhân tạo thuần Việt đầu tiên được chế tác bởi các nghệ nhân của xưởng điêu khắc Liên Vũ của nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ.

Ngoài mẫu nghê đá, anh còn tiếp tục phục dựng thành công con nghê gỗ phủ sơn cũng từng đặt ở đền thờ Lê Thánh Tông. Hiện nay, mẫu phục dựng này đã được đưa vào làm hiện vật của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Với nỗ lực quảng bá linh vật thuần Việt, Nguyễn Văn Vũ đã thu nhỏ mẫu nghê đền thờ Lê Thánh Tông, kết hợp với mẫu nghê ở Thái Miếu nhà Hậu Lê để tạo ra những cặp nghê phong thủy. Giờ đây, sau ba năm miệt mài nghiên cứu, phục dựng và chế tác, sản phẩm nghê thuần Việt của nhà điêu khắc Nguyễn Văn Vũ đã có mặt ở nhiều công trình tâm linh ở các địa phương khác nhau...